Ze heette Bintje, Bintje Jansma. Het meisje dat door aardappelkweker Kornelis Liewes de Vries nooit meer in de vergetelheid zal raken. Want in 1906 kweekte De Vries ??n van Nederlands meest succesvolle aardappels ooit die hij naar de Friese schone vernoemde: Het Bintje. Dit jaar vierde de Friese aardappel zijn honderdjarig bestaan, en kreeg naast de eervolle titel 'Koningsaardappel' een heus standbeeld in het Friese Sumar, waar De Vries Bintje voor het eerst kweekte. Met haar honderd jaar is Bintje ??n van de oudste en succesvolste aardappelrassen van Nederlandse bodem. Desondanks heeft deze pieper de afgelopen jaren een slecht imago opgelopen. Zo zou het Bintje volgens handelshuizen en milieu organisaties een 'gifpieper' zijn omdat ze meer dan andere rassen bestrijdingsmiddelen nodig heeft tegen ziektes. De consument werd afgeschrikt en liet het Bintje massaal links liggen. Voor de bintje boeren, die hun ziel en zaligheid in het telen van de aardappel leggen, een doorn in het oog. ,,Want Bintje ?s helemaal geen gifpieper! Bintje is wel gevoeliger, maar wordt niet meer bespoten dan andere rassen.'' Ondanks de misplaatste milieuargumenten weet de aardappel zich staande te houden. En als het aan de boeren ligt zullen er de komende honderd jaar nog vele Bintjes uit de klei worden getrokken.

De met ochtenddauw bedekte akkers van de Beetgumerpolder in Friesland liggen er verstild bij. Omgeploegd, wachtend tot het voorjaar zijn intrede doet, om de akkers van moddervelden tot glooiende groene akkers te veranderen. Een verloren pieper in de berm verraadt dat deze grond dient als aardappelveld. De echte kenner zou kunnen vertellen welk aardappelras het betreft, maar voor de leek is het slechts gissen. ,,Kijk, dit is nou een Bintje'', zegt de 52-jarige boer Albrecht Wartena. Een echte kenner, iemand met verstand van piepers. Na bijna veertig jaar boer zijn mag dat ook wel. Hij raapt de kleine ronde pieper van de grond en schraapt er kleiresten van af. ,,Mijn vader zei altijd tegen me, ?Je moet veertig jaar boer zijn geweest, want pas d?n weet je er alles van''. ,,Nou, ik kan je vertellen, ik teel Bintje nu al bijna veertig jaar en elk jaar is het weer een verrassing wat het seizoen zal brengen.''

Vijfenvijftig hectare aan akkerland heeft hij van zijn vader overgenomen, net als het telen van het Bintje. ,,Ik zat drie jaar op de MULO en wilde graag boer worden, m'n vader kon toen der tijd wel wat hulp gebruiken en zei dat ik het boerenwerk ook wel van hem kon leren. Zo gezegd zo gedaan.'' In de keuken van zijn 19e eeuwse boerderij, die nog van zijn moeder is geweest, geven de hoge ramen een weids uitzicht over de omgeploegde akkers en grasvelden. ,,Dit hier wat je zo ziet, is niet allemaal van mij hoor'', vertelt hij terwijl hij naar buiten wijst. Op een paar grazende koeien na is alleen het plaatsje Menaldum aan de horizon te zien. ,,Daar staat de oude boerderij van mijn vader waar de rest van mijn land ligt. Het land daar heeft zware klei waardoor de pieper meer langwerpig wordt. Met lichtere klei, die hier rondom mijn boerderij ligt krijg je ronde aardappels en het zorgt bovendien voor meer knollen in een meter.''

En die lichte klei is voor Wartena, als poterteler, ideaal. Lopend over zijn erf vertelt hij dat hij het Bintje alleen als pootaardappel teelt. ,,Er zijn consumptieaardappelen ?n pootaardappelen. Het verschil is dat consumptieaardappelen groter van stuk zijn en bedoeld zijn om meteen te consumeren. Pootaardappelen worden klein gehouden, zodat ze doorverkocht kunnen worden aan boeren die het Bintje als consumptieaardappel verbouwen.'' Dus bij Wartenaar staan er 's avonds geen Bintjes op tafel. ,,Nee, dat zijn de Bildtstars die ik ook teel, maar dan als consumptieaardappel. Maar lekker vind ik ze wel hoor, de bintjes! Die verbouw ik zelf all??n als pootaardappel. Dat komt door de ligging, want hier in Friesland zijn de omstandigheden gunstiger voor potenteelt dan andere delen van Nederland. Het is hier wat kouder, wat er voor zorgt dat we minder last hebben van luizen.''

,,Ruik maar eens,'' zegt hij bij het binnenlopen van ??n van zijn schuren. ,,Dat zijn de rotte aardappels.'' Een penetrante geur hangt in de lucht, terwijl het oorverdovende geluid van de turbinemotors door de schuur gonst. Na het uitzetten van de motoren loopt hij naar de houtenkuubskisten die opgestapeld als vierkante torens van vijf meter in de schuur staan. Door de houten gleuven grijpt hij een paar Bintjes. ,,De piepers zijn nu net gerooid??, vertelt Wartenaar. ,,Dan gaan ze de schuur in en worden de Bintjes geventileerd en gedroogd, daarvoor zijn die herriemakers.?? Hij wijst naar de turbinemotoren. ,,Het is belangrijk om de piepers te drogen, omdat zo het rotten wordt tegengegaan en verholpen. Maar helemaal voorkomen dat sommige gaan rotten kan je niet.'' Het rotten komt door de zogenoemde glasaardappels. ,,Die geven veel vocht af en gaan daardoor rotten. Als het weer onstabiel is, dus afwisselend warm, koud, en weer warm raken de knollen de kluts kwijt en groeien er weer nieuwe bintjes aan de al bestaande plant. Dan zuigen ze de energie uit elkaar, waardoor er glazige aardappels ontstaan: glasaardappels.''

Glasaardappel is een vervelende eigenschap van het Bintje, net als voor ieder ander ras. Maar volgens Wartena is glasaardappel slechts het enige nadeel dat er aan het telen van Bintje kleeft.. ,,Ik teel nog een paar andere rassen, maar Bintje is veruit mijn favoriet.'' Bintje is een vrij ras, de markt bepaalt de prijs. Dat wil zeggen dat er geen kwekersrechten op rusten, en niemand licentierechten hoeft af te dragen. ,,Mijn hele bedrijfsvoering is aangepast op het Bintje. Ik moet de pootaardappelen een paar maanden bewaren, want pas in april gaan de piepers naar de kopers in het westen van Nederland, Frankrijk of Belgi?. En het Bintje laat zich uitstekend maandenlang bewaren, iets dat echt uniek is onder aardappelrassen, net zo uniek als dat Bintje zich er goed voor leent om ingevroren te worden.''

Van de beschuldiging 'gifpieper' moet Wartena niets hebben. ,,Elke aardappel moet bespoten worden tegen schimmel. Dat Bintje vaker dan anderen wordt bespoten is gewoon lulkoek!'' Met opgeheven vinger en een niet eerder getoonde felheid vertelt hij verder aan zijn keukentafel. ,,Het is een samenzwering van de handelshuizen en milieuorganisaties om het Bintje eruit te knikkeren. De handelshuizen willen zelf grote rassen ontwikkelen, en daarbij staat Bintje in de weg, omdat het een succesvol vrij ras is. Ze proberen al jaren het ras te evenaren, maar tot op heden is het nog niemand gelukt.''

Een onafhankelijk onderzoek, het afstudeerproject ,Bintje; gifpieper of niet?'uit 2003 van Wiebe de Jong (Hbo Bedrijfskunde) bevestigt dat de milieuorganisaties de consument en de brancheorganisaties op het verkeerde been hebben gezet, toen men de Bintje Gifpieper ging noemen. ,,Ze baseerden de uitdrukking op de gevoeligheidscijfers van de Bintje in de rassenlijst. Er is helemaal niet gekeken naar het werkelijke middelengebruik, want daaruit blijkt dat de Bintje niet per definitie m??r gewasbeschermingsmiddel nodig heeft.''

Terug in de schuur tussen de Bintjes haalt Wartenaar de aardappelmaatjes erbij. ,,Als het Bintje door dit vierkant past, is de maat precies goed.'' Hij houdt een ijzeren vierkantje tussen duim en wijsvinger van vier bij vier centimeter. ,,Dit zijn vierkantsmaatjes en die heb je in allerlei afmetingen. Bij het rooien van de piepers gebruiken we deze maatjes om te zien of ze de goede vorm hebben.?? Wartenaar houdt te allen tijde van zijn werk, maar zijn voorkeur gaat uit naar het voorjaar. ,,Dan begint het groeiproces en gaat alles bloeien en groeien, dat is werkelijk zo?n mooi gezicht. Als de Bintjes in het veld staan, ben ik gelukkig.?? En steevast staat er elk voorjaar een groot groen ovalen houten bord in de akkers die automobilisten vanaf de provinciale weg niet kunnen missen. ,,Zodra de aardappels in het veld staan, zet ik het bord erin.?? Het bord, dat wordt geleverd door de organisatie www.bintje.info, komt met de tekst: Bintje, de Koningsaardappel. Maar volgens Wartenaar, Fries in hart en nieren, kon dat wel wat beter. ,,Ik heb er een Fries vlaggetje bijgeschilderd en de tekst vertaald naar het Fries.'' Bintje, de Kenings Ierdappel pronkt er nu op zijn bord. ,,Ik hou van de Friese taal, de cultuur en Friesland zelf. En Bintje ?s nu eenmaal op en top Fries.''

Op en top Fries is Bintje zeker. De aardappelzaadjes van De Vries, die naast aardappelkweker ook leraar was op de basisschool van Sumar, groeiden onder toeziend oog van hemzelf en zijn leerlingen in de vensterbanken van het klaslokaal. ,,De zaadjes zaten in zogenoemde bokkingkistjes, en wanneer het plantje sterk genoeg was zette hij het in het kweekveldje dat naast de school lag'', vertelt de 81-jarige Kornelis Liewes de Vries uit Drachten. ,,De school is inmiddels vernoemd naar mijn grootvader, net als ik.''

De grote ronde eettafel van De Vries ligt bezaaid met plakboeken, foto's en stapels papierwerk. Er is geen stukje tafelkleed meer te zien. ,,Alles wat hier ligt gaat over het Bintje,'' vertelt De Vries trots. ,,Even kijken'', zegt hij terwijl hij de boeken ??n voor ??n aan de kant schuift. ,,Ik denk dat ik zo ongeveer zes plakboeken bij elkaar heb. De verzameling komt van de hele familie, maar ik ben de enige die er nog zo mee bezig is.'' Zijn verzameling bestaat niet alleen uit krantenknipsels, maar ook uit een handgeschreven werkstuk uit 1977 van zijn dochter over het Bintje, vele foto's, een geboorte akte van zijn grootvader, onderscheidingen die De Vries voor zijn werk als kweker heeft ontvangen en kweeklijsten uit 1921 met daarop alle rassen die De Vries heeft gekweekt, waaronder ook de Douwe Jan. ,,Die pieper is vernoemd naar mijn vader, en ik kan me zelfs nog voor de geest halen dat ik die heb gegeten, maar het ras ging helaas door ziektes ten onder.''

Zijn verzameling houdt de herinnering aan zijn grootvader en zijn levenswerk in stand. ,,Ik heb nog best veel herinneringen aan hem, ze zijn alleen niet zo heel helder meer. Ik was ook nog maar een jaar of zes toen hij in 1929 overleed.'' Hij zet een andere bril op en slaat een paar plakboeken open. Twee zwart-witte foto's met daarop een serieuze man haalt hij tevoorschijn. ,,Ik moest even zoeken hoor, maar dit is hem dan, mijn grootvader. Het was een hele gedreven man die hield van het vak. Dat kan ik me nog goed herinneren. En dat we ieder weekend met het hele gezin vanuit Drachten met de tram naar Sumar, naar pake en beppe gingen. Mijn grootvader nam ons altijd steevast mee naar de kweekvelden, waar de aardappelplantjes stonden.''

Ambities om in de boerenschoenen van zijn grootvader te stappen heeft hij nooit gehad. ,,Mijn vader had dat ook al niet, er zat geen boerenbloed meer in. Iedereen van ons is gaan leren en op kantoor gaan werken. Maar wel allemaal banen die met de agrarische sector te maken hadden. Ik heb altijd veel affiniteit met de agrarische wereld gehad, maar boer worden was gewoon niet voor mij weggelegd.'' Zijn vrouw komt de woonkamer binnen met thee en kletskoppen. Na wat heen en weer geschuif met de stapels papier komt er een plekje vrij om de kopjes neer te zetten. ,,Maar we hebben zelf wel eens voor de grap een Bintje in de achtertuin geplant,'' vult zijn vrouw hem aan. ,,Oh ja, dat is waar ook'', zegt De Vries. ,,Daar hebben we toen nog heerlijk van gegeten, ze smaakten bijzonder goed.''

In de achtertuin is van de aardappelplant weinig terug te zien. De Vries wijst uit het raam naar een stuk gras. ,,Daar stond 'ie ergens, maar het is al weer een paar jaar geleden dat we dat gedaan hebben, en sindsdien hebben we zelf eigenlijk ook geen Bintjes meer gegeten.'' Niet omdat De Vries ze niet lekker vond, maar simpelweg omdat de pieper de laatste jaren zo moeilijk te krijgen is. ,,Je kan ze nauwelijks ergens vinden sinds het Bintje een slechte naam heeft gekregen. Dat is allemaal een hoop geduvel, en er is van al die wilde verhalen niets waar. Ik snap wel dat andere kwekers Bintje proberen te evenaren, maar ze moeten het wel eerlijk spelen.''

Onder al het papierwerk op tafel steekt een groene sticker uit. Op de sticker is een aardappelmannetje met zweetbandje om te zien. De Vries pakt de sticker van tafel en vertelt de sticker gemaakt is wegens het vijfentwintig jarig bestaan van Bintje. ,,Er is toen in 1983 een Bintjesmarathon georganiseerd van Sumar naar M?nster in Duitsland, om het Bintje te eren. Maar zelf was ik daar niet bij geloof ik.'' Wel was hij aanwezig bij de onthulling van het standbeeld ter nagedachtenis aan het werk van zijn grootvader, in november 1999. ,,Maar dat beeld kwam er ook wegens het honderdjarig bestaan dat toen in het verschiet lag. Het zijn drie aardappelplanten uit hardsteen gehouwen, de Munstersen, Fransen en in het midden het Bintje, dat een kruising is van de twee andere rassen.''

,,Het is toch een stukje erkenning, zo'n standbeeld. Gelukkig maar, want na al die verhalen dat Bintje een slechte gifpieper zou zijn, was het wel nodig dat de pieper eens de waardering kreeg die hij verdient.'' Ook al viert het Bintje dit jaar zijn honderdste verjaardag, een groot feest komt er niet. ,,Ja, ergens is dat wel jammer ja'', zegt De Vries. ,,Maar de boeren konden er niet warm voor lopen. Ik heb trouwens nog wel een paar foto's van de bijeenkomst toen Bintje vijftig jaar bestond, dat was in Franeker.'' Hij staat op van zijn stoel en loopt naar een kast, op zoek naar nog meer foto's en plakboeken. Nog even kijkt hij om over de glazen van zijn bril. ,,Wellicht dat er over nog eens honderd jaar wel groots uitgepakt wordt, dat zou mooi zijn.'' En hij vervolgt zijn weg naar de kast.